التفهیم لاوائل صناعة التنجیم

کتاب «التفهیم لاوائل صناعة التنجیم» اثر ابوریحان بیرونی، یکی از آثار بسیار مهم و جامع او در زمینهٔ علوم نجوم و ستاره‌شناسی است. این کتاب که به زبان فارسی نوشته شده، به طور کلی به دو بخش اصلی تقسیم می‌شود:

بخش اول: این بخش بیشتر به مباحث ریاضیاتی و مقدماتی می‌پردازد که برای درک ستاره‌شناسی ضروری هستند. مفاهیمی چون آشنایی با اعداد، حساب، جبر، هندسه، مثلثات، و شناخت ابزارهای نجومی در این قسمت توضیح داده شده‌اند. بیرونی در این بخش سعی کرده تا اصول اولیهٔ علوم را به زبانی ساده و قابل فهم برای مخاطب بیان کند.

بخش دوم: در این قسمت، بیرونی به مباحث اصلی ستاره‌شناسی می‌پردازد. او در این بخش دربارهٔ حرکت اجرام آسمانی، شناخت کرات، اندازه‌گیری فاصله‌ها، انواع تقویم‌ها، و پیش‌بینی رویدادهای نجومی مانند خسوف و کسوف صحبت می‌کند. همچنین، او به معرفی صور فلکی و جایگاه ستارگان در آسمان نیز اشاره کرده است.

یکی از نکات جالب در مورد این کتاب، زبان ساده و روشن آن است. بیرونی تلاش کرده تا مفاهیم پیچیدهٔ نجومی را به گونه‌ای بیان کند که برای عموم مردم قابل درک باشد، و همین امر باعث شده که «التفهیم» به عنوان یک منبع آموزشی ارزشمند شناخته شود. این کتاب نه تنها برای علاقه‌مندان به نجوم، بلکه برای کسانی که به تاریخ علم و اندیشه‌های دانشمندان ایرانی علاقه‌مند هستند، بسیار خواندنی است.