امینه کبوتر حرم

درباره کتاب

کتاب «امینه کبوتر حرم» (Amina, ma colombe) رمان عاشقانه‌ای اثر میریام هاری (نویسنده و شرق‌شناس برجسته فرانسوی) است که توسط محمدعلی معیری به فارسی ترجمه شده و از سوی انتشارات علمی و فرهنگی (بنگاه ترجمه و نشر کتاب سابق) به چاپ رسیده است.

این اثر نگاهی شاعرانه، نقدگونه و در عین حال کنجکاوانه به دنیای پرده‌نشینان خاورمیانه و تلاطم‌های عشق میان دو فرهنگ متفاوت دارد.

۱. خلاصه داستان

داستان درباره امینه، شاهزاده‌خانمی زیبا و پرورش‌یافته در یک خانواده اصیل عثمانی در اوایل قرن بیستم است. پدر او، سیف‌الدین پاشا، مردی روشنفکر است که سال‌ها در اروپا گردش کرده و می‌کوشد فرزندانش را با قواعد و آموزه‌های اروپایی تربیت کند، اما همچنان پایبند به برخی سنن و آداب شرقی باقی مانده است.

امینه که در کاخی کنار تنگه بسفر متولد شده و بعدها در دمشق روزگار می‌گذراند، دل‌بسته یک افسر سپاهی مسیحی از دیار باختر (غرب) به نام ستوان داربِل می‌شود. این دلدادگی در کنج حرم‌سرا و در میان حصارهای سنتی جامعه آغاز می‌شود و به ماجرایی پرفرازونشیب از وصال‌ها و جدایی‌های پی‌درپی می‌انجامد؛ عشقی پیچیده که در بن‌بست تفاوت‌های مذهبی، قوانین اجتماعی و تضادهای فرهنگی گره خورده است.

۲. درونمایه و ویژگی‌های برجسته کتاب

• تضاد سنت و مدرنیته: رمان به‌زیبایی تقابل میان رفتارهای متجددانه و سنن محکم جامعه اسلامی/عثمانی آن دوران را نشان می‌دهد.

• تصویرسازی از حرم‌سرا و دنیای زنان: میریام هاری با قلمی گزارش‌گونه و در عین حال داستان‌پردازانه، حیات درونی حرم‌سراها، آداب‌ورسیوم زندگی زنان، و حرمان‌ها و محدودیت‌های آنان را به تصویر می‌کشد.

• شرق‌شناسی (اورینتالیسم) ادبی: نویسنده اثر، خود زاییده بیت‌المقدس و آشنا به زبان‌ها و فرهنگ‌های شرقی بود؛ از این رو نگاه او به خاورمیانه تلفیقی از شیفتگی به زیبایی‌های شرقی و نگاه ناقدانه یک غربی است.

۳. درباره نویسنده؛ میریام هاری

میریام هاری (Myriam Harry / ۱۸۶۹–۱۹۵۸) با نام اصلی ماریا روزت شاپیرا، در بیت‌المقدس متولد شد. او به زبان‌های متعدد از جمله عربی، فرانسوی و انگلیسی مسلط بود و سال‌های زیادی از عمر خود را در کشورهای خاورمیانه و آفریقا گذراند.

یک نکته تاریخی مهم: هیئت داوران جایزه معروف ادبی «گونکور» در سال ۱۹۰۴ قصد داشت جایزه را به کتاب او (فتح اورشلیم) اعطا کند، اما به دلیل زن بودن با او مخالفت شد. همین اتفاق باعث گردید ۲۲ نویسنده زن در فرانسه، «جایزه ادبی فمینا» (Prix Femina) را در همان سال پایه‌گذاری کنند و نخستین دوره آن را به میریام هاری اهدا کنند.