تاریخ چاپ سنگی اصفهان

درباره کتاب

کتاب «تاریخ چاپ سنگی اصفهان» اثر پژوهشی ارزشمندی از مجید غلامی جلیسه است که در سال ۱۳۹۱ توسط کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی منتشر شد. این اثر ملات و مرجع مهمی برای شناخت تاریخچه صنعت نشر، مطبوعات و تحولات فرهنگی یکی از فعال‌ترین حوزه‌های جغرافیایی ایران (اصفهان) در دوره قاجار به شمار می‌رود.

این کتاب سنگین و مفصل (حدود ۸۲۲ صفحه) بر اساس دو شیوه تحقیق میدانی و کتابخانه‌ای نگارش یافته و ساختار آن به سه بخش اصلی تقسیم می‌شود:

۱. بخش اول: تاریخچه صنعت چاپ سنگی

نویسنده در این بخش ابتدا نگاهی اجمالی به تاریخچه پیدایش صنعت چاپ در جهان (شرق و غرب) و ورود آن به ایران دارد. سپس به طور اختصاصی به روند ورود، شکل‌گیری و تحولات چاپ سنگی در شهر اصفهان می‌پردازد. اصفهان به دلیل داشتن پیشینه قوی در خوشنویسی، کاتبی و تصویرسازی، خیلی زود به یکی از قطب‌های اصلی چاپ سنگی تبدیل شد و این بخش به معرفی اولین چاپخانه‌ها، بانیان این صنعت، استادان خط و کارگزاران این فن در اصفهان اختصاص دارد.

۲. بخش دوم: فهرست روزنامه‌های چاپ سنگی اصفهان

در دوره قاجار و اوایل مشروطه، بسیاری از مطبوعات اصفهان به صورت سنگی منتشر می‌شدند. در این بخش، روزنامه‌های چاپ سنگی اصفهان بر اساس تاریخ شروع به انتشار فهرست و بررسی شده‌اند. اطلاعات ارائه شده برای هر نشریه بسیار دقیق است و شامل موارد زیر می‌شود:

• نام نشریه و عناوین فرعی

• مشخصات نشر (محل نشر، محل فروش، کاتب و همکاران)

• تاریخ شروع و اتمام انتشار و سنوات نشر

• ویژگی‌های ظاهری و از همه مهم‌تر، میزان موجودی و محل نگهداری نسخه‌های باقی‌مانده از آن مجله یا روزنامه در کتابخانه‌های ایران و جهان.

۳. بخش سوم: فهرست کتاب‌های چاپ سنگی منتشره در اصفهان

این بخش، کارنامه‌ای جامع از کتاب‌هایی است که در اصفهان به شیوه سنگی طبع شده‌اند. کتاب‌ها بر اساس سال نشر و با شماره مسلسل مرتب شده‌اند. برای هر کتاب اطلاعاتی چون نام دقیق کتاب، زبان اثر، نام پدیدآورندگان (نویسنده، مترجم یا مصحح) همراه با سال تولد و وفات آن‌ها ذکر شده است تا یک کتاب‌شناسیِ کاملاً علمی در اختیار پژوهشگران قرار گیرد.

چرا این کتاب اهمیت دارد؟

صنعت چاپ سنگی در ایران صرفاً یک ابزار فنی نبود، بلکه پیوند عمیقی با هنر ایرانی داشت؛ چرا که کاتبانِ خوشنویس و نقاشانِ تصویرساز مستقیماً روی سنگ‌ها هنرنمایی می‌کردند. کتاب «تاریخ چاپ سنگی اصفهان» علاوه بر روشن کردن تاریک‌روشن‌های تاریخ رسانه و ارتباطات در ایران، به نوعی احیاکننده و ارج‌گذار به هنر خطاطی، کتیبه‌نویسی و طراحی‌های دوران قاجار در اصفهان است.