تهران قدیم ( مشاهیر – مشاغل ) دو جلد

درباره کتاب

مجموعه کتاب «طهران قدیم» به کوشش داریوش تهامی و فرشاد ابریشمی، یکی از منابع ارزشمند و جذاب تصویری برای شناخت تاریخ، فرهنگ و بافت اجتماعی پایتخت ایران در اواخر دوره قاجار و دوران پهلوی است.

این اثر در واقع یک پروژه پژوهشی-تصویری است که در قالب چندین جلد مجزا (که گاهی در سه مجلد اصلی دسته‌بندی می‌شود) به انتشار رسیده است. متن این کتاب‌ها معمولاً به صورت دو زبانه (فارسی و انگلیسی) تنظیم شده تا برای مخاطبان خارجی و پژوهشگران بین‌المللی نیز قابل استفاده باشد.

در ادامه، جزئیات مهم این مجموعه را با هم بررسی می‌کنیم:

۱. گنجینه اصلی کتاب: آرشیو عکاسی تهامی

بزرگ‌ترین ویژگی و ارزش این کتاب، عکس‌های بی‌نظیر آن است. این تصاویر از «عکاسی تهامی» استخراج شده‌اند؛ یکی از قدیمی‌ترین و اصیل‌ترین عکاس‌خانه‌های تهران که در سال ۱۳۰۷ توسط سید جواد تهامی (عکاس باشی معروف) در سه‌راه امین‌حضور تأسیس شد و بعدها به میدان بهارستان انتقال یافت.

پس از درگذشت جواد تهامی، فرزندش داریوش تهامی با وسواس و عشق فراوان از این گنجینه شیشه‌ای و نگاتیوی مراقبت کرد و با همکاری فرشاد ابریشمی (نویسنده و ناشر) این عکس‌ها را در قالب کتاب به مردم عرضه کرد.

۲. ساختار و دسته‌بندی کتاب‌ها

این مجموعه معمولاً بر اساس موضوع عکس‌ها به جلدهای مختلفی تقسیم می‌شود که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:

• طهران قدیم؛ اماکن: این جلد شامل صدها عکس سیاه و سفید از خیابان‌ها، میدان‌های قدیمی، محله‌ها، ساختمان‌های دولتی، مساجد، عمارت‌های قاجاری و دروازه‌های از بین رفته تهران است. ورق زدن آن، سیر تغییرات معماری و شهری تهران را به تصویر می‌کشد.

• طهران قدیم؛ مشاغل: این بخش به تاریخ اجتماعی و روزمرگی‌های مردم اختصاص دارد. عکس‌هایی از کاسبان قدیمی، دست‌فروش‌ها، جارچی‌ها، آب‌حوضی‌ها، خراط‌ها و مشاغلی که امروزه بسیاری از آن‌ها کاملاً منسوخ شده‌اند در این جلد دیده می‌شود.

• طهران قدیم؛ مشاهیر: این جلد حاوی پرتره‌ها و تصاویری از چهره‌های نامدار سیاسی، مذهبی، ادبی و هنری است که در تهرانِ آن روزگار زیسته و روی تاریخ کشور تأثیرگذار بوده‌اند.

۳. ویژگی‌های ظاهری و فنی

• ساختار محتوا: کتاب پُر از تصویر است و در کنار یا زیر هر عکس، توضیحات یا زیرنویس‌های کوتاهی به دو زبان آمده است تا موقعیت زمانی و مکانی عکس را مشخص کند.

نکته و نقد مخاطبان: با وجود ارزش تاریخیِ بسیار بالای این اثر، برخی از مخاطبان و منتقدان حوزه کتاب به چند نکته اشاره کرده‌اند؛ از جمله اینکه کیفیت چاپ برخی از عکس‌ها (به دلیل قدیمی بودن نگاتیوها یا فرآیند چاپ) ممکن است کاملاً واضح نباشد. همچنین جزییاتی مثل «تاریخ دقیق عکاسی» در برخی تصاویر ذکر نشده است که می‌توانست ارزش استنادی کتاب را بالاتر ببرد.

با این حال، اگر به نوستالژی، تاریخ معاصر ایران، سیر تحول پایتخت و مردم‌شناسی علاقه دارید، این مجموعه یکی از بهترین ویترین‌ها برای تماشای تهرانی است که دیگر وجود ندارد.