جنات الخلود – مجمع المعارف – حلیت المتقین ( چاپ سنگی ) سه جلد در یک مجلد

درباره کتاب

کتاب «جنات الخلود» (که گاهی «جنات الخلود و جداول النور» هم نامیده می‌شود) یک اثر دایرةالمعارفی و بسیار منحصربه‌فرد به زبان فارسی است که در اواخر دوران صفویه تألیف شده است.

این کتاب به دلیل ساختار شگفت‌انگیز و استفاده گسترده از جداول و نمودارها شهرت دارد و به همین دلیل به «کتاب جدول» نیز معروف است.

📖 نویسنده و زمان تألیف

• نویسنده: این اثر توسط میرزا محمدرضا امامی اصفهانی (معروف به مدرس خاتون‌آبادی) نوشته شده است.
• دوره: او از علمای اواخر دوره صفوی و معاصر شاه سلطان حسین صفوی بود.
• تاریخ تألیف: نوشتن کتاب در حدود سال ۱۱۲۷ یا ۱۱۲۸ هجری قمری به پایان رسیده است.

📚 محتوا و موضوعات کتاب

«جنات الخلود» یک دایرةالمعارف فشرده از معارف اسلامی و شیعی است که نویسنده تلاش کرده تا حد ممکن اطلاعات را در قالبی بصری (جداول) ارائه دهد. موضوعات اصلی کتاب عبارتند از:

• عقاید و الهیات: شامل مباحثی در مورد اسماء الحسنی (نام‌های خداوند).
• تاریخ انبیا: خلاصه‌ای از زندگی پیامبران الهی از حضرت آدم تا حضرت محمد .
• تاریخ معصومین: شرح زندگانی چهارده معصوم (پیامبر اکرم، حضرت زهرا و دوازده امام).
• تاریخ خلفا و پادشاهان: تاریخ خلفای اموی، عباسی و برخی از پادشاهان از جمله پادشاهان ساسانی.
• جغرافیا: اطلاعاتی درباره برخی شهرها و سرزمین‌های اسلامی.
• نجوم و تقویم: مباحثی در مورد سعد و نحس ایام و آداب سفر.
• اخلاق و آداب: شامل مباحث اخلاقی و آداب و رسوم.

💡 ویژگی منحصربه‌فرد: ساختار جدولی

مهم‌ترین و مشهورترین جنبه کتاب «جنات الخلود»، روش تألیف آن است.

برخلاف کتاب‌های رایج که به‌صورت متن و نثر پشت سر هم هستند، محمدرضا امامی اصفهانی تقریباً تمام مطالب کتاب را در جداول، نمودارها و اشکال هندسی بسیار زیبا و پیچیده گنجانده است.

این ساختار باعث می‌شود که خواننده بتواند حجم عظیمی از اطلاعات (مانند نام‌ها، تاریخ‌ها، مکان‌ها و روابط) را در یک نگاه و به‌صورت مقایسه‌ای ببیند. این روش در دوران خود یک نوآوری بزرگ در زمینه خلاصه‌نویسی و ارائه بصری داده‌ها محسوب می‌شده است.

خلاصه

«جنات الخلود» یک دایرةالمعارف فارسی-شیعی از دوران صفویه است که شهرت اصلی آن نه فقط به خاطر محتوایش، بلکه به دلیل ساختار جدولی و نموداری شگفت‌انگیز آن است که اطلاعات تاریخی و مذهبی را به شکلی فشرده و بصری ارائه می‌دهد.