حماسه و نافرمانی

درباره کتاب

دیک دیویس (به انگلیسی: Dick Davis) (متولد ۱۸ آوریل ۱۹۴۵ در پرتسموس) نویسنده، شاعر و مترجم برجسته انگلیسی است. دیک دیویس در رشته ادبیات انگیسی از دانشگاه کمبریج فارغ‌التحصیل شد. سپس به اخذ درجه دکترا در رشته ادبیات فارسی از دانشگاه منچستر نایل آمد.
دیک دیویس از پدر و مادری انگلیسی و ایتالیایی متولد شد. در سال ۱۹۷۰ برای دیدار دوستی به ایران سفر کرد. در طول اقامت خود در ایران بیمار شد. بعد از بهبود با دختری ایرانی که پرستاری وی را در دوران بیماری به عهده داشت ازدواج کرد. حاصل ازدواجش دو دختر به نام مریم و مهری می‌باشد. دیک دیویس مدت هشت سال در ایران زندگی کرد، زبان فارسی را یادگرفت و بعدها در دانشگاه تهران به تدریس پرداخت. بعد از انقلاب ۱۳۵۷ ش، به همراه خانواده اش ایران را ترک کرد. علاقه شدید او به زبان فارسی وی را برآن داشت که تحصیلات خود را در زمینه ادبیات فارسی ادامه دهد.

این کتاب پش از هرچیز کوششی است برای تعدیل باوری عمومی درباره این‌که حماسه بزرگ فارسی، شاهنامه‌ی فردوسی، از چه سخن می‌گوید. همچنین کتابی است در نقد متن و فرامتن شاهنامه‌ی فردوسی و پاسخی است به کسانی مانند ادوارد براون، وان گرونبام و احمد شاملوی خودمان که شاهنامه را صرفاً نظم می‌دانند. شاهنامه در زبان فارسی بلافاصله به محبوبیت بالایی دست پیدا کرد و در عصر شکوفاییِ ناگهانی شعر رواییِ دوره فارسی میانه به سرعت جایگاه ممتازی به دست آورد.

کتاب به خواننده می‌گوید که هرجا که منابع دست فردوسی را باز گذاشته‌اند می‌توان نبوغ روایت‌سرایی و شاعرانگی وی را به حد اعجاب‌آوری دید بویژه در قسمت‌های اسطوره‌ای مانند داستان سیاوش و اسفندیار.

نویسنده این کتاب در پس کلمات و روایت‌های شاهنامه نکته‌هایی کشف کرده که برای اندیشمندان قابل احترام شاهنامه‌پژوه تا به امروز رخ ننموده بود.

 کتاب با زبانی ساده و صریح که مشخصه مکتب نقدنویسی انگلیسی است به فرم و محتوای شاهنامه نگاه کرده و عناصر زیبایی شناختی هنر فردوسی را پیش روی خواننده نهاده است و البته هرجا که به گمانش رسیده عیبی دارد، آن را نیز گفته است.

“حماسه و نافرمانی”، اثر دیک دیویس، پژوهشی روشنگر در تعامل میان ادبیات حماسی فارسی و گفتمان سیاسی است. دیک دیویس، محقق برجسته و مترجم ادبیات فارسی، در این کتاب بررسی می‌کند که چگونه روایت‌های حماسی همزمان بازتابی از شرایط اجتماعی-سیاسی زمان خود و پاسخی به آن‌ها بوده‌اند. این اثر با کاوش در مضامین، نمادپردازی و زمینه‌های تاریخی حماسه‌های فارسی، چشم‌اندازی تازه به غنای هنری و مفاهیم ایدئولوژیک این آثار ارائه می‌دهد.
تمرکز اصلی مطالعه دیویس بر شاهکار حماسی فردوسی، “شاهنامه”، است؛ اثری که به‌عنوان نماد هویت فرهنگی ایرانی شناخته می‌شود. دیویس در این کتاب، ساختار روایی، مضامین و شخصیت‌های شاهنامه را تحلیل می‌کند تا نشان دهد چگونه این اثر تنش‌ها، آرمان‌ها و چالش‌های سیاسی دوره خود را منعکس می‌کند. علاوه بر “شاهنامه”، دیویس به بررسی آثار برجسته دیگری از ادبیات فارسی می‌پردازد و آن‌ها را در گفت‌وگویی با شاهنامه قرار می‌دهد. او نشان می‌دهد که چگونه شعر حماسی فارسی به‌طور مداوم به موضوعاتی مانند وفاداری، عصیان، اقتدار و مشروعیت پرداخته و در بسیاری موارد نقدی زیرکانه از قدرت و حاکمیت ارائه کرده است. “حماسه و نافرمانی” به تحلیل تعامل پیچیده ادبیات حماسی فارسی با قدرت، فرهنگ، و جامعه می‌پردازد. دیک دیویس نشان می‌دهد که این آثار چگونه بازتاب‌دهنده تنش‌های میان قدرت و مشروعیت، حفظ هویت فرهنگی، و نقش شاعر به‌عنوان منتقد اجتماعی هستند. او به‌ویژه بر تأثیر حماسه‌هایی مانند شاهنامه تأکید می‌کند که نه تنها به‌عنوان میراثی هنری بلکه به‌مثابه ابزاری برای مقاومت فرهنگی و سیاسی عمل کرده‌اند. شاعران فارسی از این روایت‌ها برای بازتاب و نقد مسائل زمان خود استفاده کرده‌اند و از نمادگرایی و تمثیل برای انتقال پیام‌های اجتماعی و سیاسی بهره گرفته‌اند. دیویس در این اثر، غنای هنری و ایدئولوژیک این آثار را هم‌زمان برجسته می‌کند.
“حماسه و نافرمانی” تحلیلی دقیق و جذاب از پیوند میان ادبیات و سیاست در شعر حماسی فارسی است. دیک دیویس با پژوهش خود قدرت پایدار این آثار را در الهام‌بخشی، نقد و بازتاب ارزش‌های اجتماعی روشن می‌کند. این کتاب منبعی ارزشمند برای علاقه‌مندان به ادبیات فارسی، تاریخ سیاسی و تقاطع هنر و ایدئولوژی است. با تحلیل‌های عمیق و دیدگاه‌های نوآورانه، دیویس نه‌تنها به اهمیت ادبی حماسه‌های فارسی می‌پردازد، بلکه جایگاه آن‌ها را به‌عنوان میراثی فرهنگی و فکری برجسته می‌سازد.