دکامرون

درباره کتاب

رمان «دکامرون» (The Decameron) شاهکار جووانی بوکاچیو، نویسنده ایتالیایی قرن چهاردهم، یکی از بزرگترین و اثرگذارترین آثار ادبیات جهان است. این کتاب که در فاصله سال‌های ۱۳۴۸ تا ۱۳۵۳ میلادی نوشته شده، به عنوان «کمدی انسانی» در مقابل «کمدی الهی» دانته شناخته می‌شود؛ چرا که به جای امور ماورایی، بر زندگی، غریزه‌ها و هوش زمینی انسان تمرکز دارد.

در ادامه، ابعاد مختلف این رمان ماندگار را بررسی می‌کنیم:

۱. ساختار و چارچوب داستان (Frame Story)

کتاب دکامرون به سبک «داستان در داستان» (مشابه هزار و یک شب) روایت می‌شود:

• بستر اصلی: داستان در زمان شیوع مرگ سیاه (طاعون) در شهر فلورانس آغاز می‌شود. هفت زن و سه مرد جوان برای فرار از بیماری و فضای وحشت‌زده شهر، به قصری ییلاقی در اطراف فلورانس پناه می‌برند.

• قانون بازی: آن‌ها تصمیم می‌گیرند برای سرگرم شدن و فراموش کردن ترس از مرگ، به مدت ۱۰ روز، هر روز هر کدام یک قصه تعریف کنند.

• تعداد داستان‌ها: نام کتاب از دو واژه یونانی Deka (ده) و Hemera (روز) گرفته شده است. در مجموع، ۱۰۰ داستان در این ۱۰ روز روایت می‌شود.

۲. محتوا و درونمایه‌ها

داستان‌های دکامرون طیف وسیعی از موضوعات را در بر می‌گیرند:

• عشق: از عشق‌های افلاطونی و تراژیک تا داستان‌های شهوانی و بی‌پروا.

• تقابل هوش و حماقت: در بسیاری از قصه‌ها، افرادی که باهوش و حاضر‌جواب هستند (حتی اگر از طبقات پایین جامعه باشند)، بر افراد ثروتمند یا قدرتمند اما احمق پیروز می‌شوند.

• نقد کلیسا: بوکاچیو با لحنی طنز و گزنده، فساد اخلاقی و ریاکاری برخی از کشیشان و راهبان آن زمان را به تصویر می‌کشد.

• تجلیل از زندگی: کتاب در ستایش لذت‌های دنیوی و غنیمت شمردن لحظات زندگی (در تقابل با سایه مرگبار طاعون) است.

۳. اهمیت ادبی و تاریخی

• زبان ایتالیایی: بوکاچیو با نوشتن این کتاب به زبان ایتالیایی (به جای لاتین که زبان رسمی و علمی آن زمان بود)، به همراه دانته و پترارک، پایه ریزی زبان و ادبیات مدرن ایتالیا را انجام داد.

• تأثیر بر دیگران: نویسندگان بزرگی همچون جفری چاسر (در حکایات کانتربری) و حتی ویلیام شکسپیر از پی‌رنگ‌ها و شخصیت‌های دکامرون در آثار خود الهام گرفته‌اند.

• انتقال از قرون وسطی به رنسانس: دکامرون نقطه عطفی است که ادبیات را از فضای خشک و مذهبی قرون وسطی به سمت اومانیسم (انسان‌گرایی) رنسانس سوق داد.

ترجمه‌های فارسی

در ایران، این کتاب چندین بار ترجمه شده است:

1. محمد قاضی: مشهورترین ترجمه که لحنی بسیار ادبی و زیبا دارد، اما به دلیل مسائل ممیزی، برخی از داستان‌های آن حذف یا تلخیص شده است.

2. حبیب شنوقی: قدیمی‌تر است و گفته می‌شود نسبت به نسخه‌های دیگر کامل‌تر و بدون ممیزی است.

3. احمد خان دریابیگی: نخستین ترجمه (در دوره قاجار) که البته بیشتر اقتباس است تا ترجمه دقیق.

یک نکته جالب

پیر پائولو پازولینی، کارگردان مشهور ایتالیایی، در سال ۱۹۷۱ فیلمی جنجالی و هنری بر اساس این کتاب ساخته که توانست جایزه خرس نقره‌ای جشنواره برلین را از آن خود کند.