دیوان اشعار ناصر خسرو قبادیانی

درباره کتاب

این کتاب در میان اهالی ادبیات، به عنوان یکی از معتبرترین و دقیق‌ترین نسخه‌های موجود از اشعار ناصرخسرو شناخته می‌شود. در ادامه به ویژگی‌های مهم این تصحیح اشاره می‌کنیم :

۱. اهمیت و جایگاه تصحیح نصرالله تقوی

این تصحیح اولین بار در دهه ۱۳۰۰ شمسی با همکاری و نظارت اساتید بزرگی چون مجتبی مینوی، سید حسن تقی‌زاده و با مقدمه‌ی مفصل حکیم تقی‌زاده منتشر شد. این نسخه به دلیل دقت بالای تقوی در مقابله با نسخه‌های خطی متعدد، تا دهه‌ها (و حتی هنوز) به عنوان مرجع اصلی محققان شناخته می‌شود.

۲. محتوای دیوان

ناصرخسرو شاعر «حکمت» و «تعقل» است. در این دیوان شما با شاعری روبرو هستید که برخلاف بسیاری از شاعران هم‌عصر خود:

• مداحی نمی‌کند: او قصیده را که ابزار مدح پادشاهان بود، به خدمت بیان عقاید مذهبی (اسماعیلیه)، اخلاق و حکمت درآورد.

• لحن استوار و فخیم: زبان ناصرخسرو زبان سبک خراسانی است؛ استوار، باصلابت، کمی دشوار و سرشار از کلمات اصیل پارسی.

• ستایش خرد: درون‌مایه اصلی اشعار او دعوت به بیداری، بیزاری از دنیاطلبی و تکریم عقل است.

۳. ویژگی‌های نسخه تصحیح تقوی

• تعلیقات و حواشی: نصرالله تقوی در حاشیه اشعار، لغات دشوار و تلمیحات مذهبی و فلسفی را توضیح داده است که برای فهمیدن اشعار پیچیده ناصرخسرو ضروری است.

• مقدمه تقی‌زاده: مقدمه‌ای که حسن تقی‌زاده بر این دیوان نوشته، خود یک رساله‌ی کامل در مورد زندگی، سفرها و عقاید ناصرخسرو است و مطالعه‌اش برای درک جهان‌بینی شاعر بسیار کمک‌کننده است.

• دقت در ضبط کلمات: تقوی وسواس زیادی در انتخاب درست‌ترین واژه‌ها از میان نسخه‌های بدل داشته تا اصالت زبان قرن پنجم حفظ شود.

۴. چرا این کتاب “سنگین” محسوب می‌شود؟

اگر به سبک معماری بخواهیم تشبیه کنیم، شعر ناصرخسرو مثل یک بنای سنگی عظیم و استوار است. خواندن آن به دلیل استفاده از اصطلاحات کلامی، فلسفی و نجومیِ قدیم، به تمرکز و دانش پیش‌زمینه نیاز دارد. تصحیح تقوی با باز کردن گره‌های زبانی، این مسیر را برای خواننده هموارتر کرده است.

۵. یک نمونه از روح اشعار این دیوان:

شاید مشهورترین بیت او که در این دیوان با نهایت دقت ضبط شده، این باشد:

«من آنم که در پای خوکان نریزم / مر این قیمتی دُرّ لفظ دری را»

ساختار کلی کتاب: این دیوان عمدتاً شامل قصاید (که بدنه اصلی کار اوست)، تعدادی قطعه و رباعیات منتسب به اوست.

اگر به دنبال این هستی که بدانی ناصرخسرو چطور از ادبیات برای بیان اعتراضات اجتماعی و ترویج اندیشه استفاده کرده، این نسخه بهترین شروع است.