دیوان خاقانی شروانی

درباره کتاب

دیوان خاقانی شروانی به تصحیح دکتر ضیاءالدین سجادی، بی‌تردید معتبرترین و رایج‌ترین نسخه‌ای است که پژوهشگران و دانشجویان ادبیات فارسی برای مطالعه اشعار این شاعر دیرپسند و دشوارگوی قرن ششم از آن استفاده می‌کنند.

در ادامه، ویژگی‌های برجسته این تصحیح و اهمیت آن را بررسی می‌کنیم:

۱. جایگاه دکتر ضیاءالدین سجادی

دکتر سجادی (از استادان بنام دانشگاه تهران) تمام عمر پژوهشی خود را وقف شناخت خاقانی کرد. او با تسلطی که بر متون قرن ششم و زبان پیچیده خاقانی داشت، توانست گره‌های بسیاری از اشعار او را باز کند. این تصحیح حاصل مقابله چندین نسخه خطی کهن و معتبر است.

۲. ویژگی‌های فنی تصحیح

• جامعیت: این دیوان شامل تمامی قصاید، غزل‌ها، قطعات، ترجیع‌بندها و رباعیات خاقانی است.

• روش تصحیح: دکتر سجادی از روش «نسخه‌بدل» استفاده کرده است؛ یعنی در پانویس هر صفحه، تفاوت کلمات در نسخه‌های مختلف خطی ذکر شده تا خواننده از دقت متن اطمینان حاصل کند.

• مقدمه ارزشمند: کتاب دارای مقدمه‌ای مفصل درباره زندگی خاقانی، ممدوحان او، سفرهای شاعر (به‌ویژه سفر حج) و سبک شخصی اوست.

۳. بخش تعلیقات و حواشی

از آنجا که شعر خاقانی به «شعر فنی» معروف است و سرشار از اصطلاحات پزشکی، نجومی، مسیحی و فلسفی است، مطالعه آن بدون راهنما تقریباً غیرممکن است.

• دکتر سجادی در انتهای کتاب (یا در پانویس‌ها در برخی چاپ‌ها) تعلیقاتی آورده که لغات دشوار و تلمیحات پیچیده را توضیح می‌دهد.

• این تصحیح به خواننده کمک می‌کند تا بفهمد چرا خاقانی را «حسّان‌العجم» می‌نامند.

۴. مشخصات نشر

این اثر سال‌هاست که توسط انتشارات زوار (که تخصص ویژه‌ای در چاپ متون کلاسیک دارد) منتشر می‌شود. چاپ‌های این انتشارات معمولاً در قطع وزیری و با جلدی گالینگور عرضه شده و به دلیل حروف‌چینی پاکیزه، خواندن اشعار دشوار خاقانی را کمی آسان‌تر می‌کند.

چرا این تصحیح «مرجع» محسوب می‌شود؟

اگرچه بعدها تصحیح‌های دیگری (مانند کار دکتر میرجلال‌الدین کزازی با نام گزارش دشواری‌های دیوان خاقانی) منتشر شد، اما نسخه دکتر سجادی همچنان متن پایه محسوب می‌شود. یعنی اگر کسی بخواهد خاقانی را برای اولین بار به صورت جدی بخواند یا در یک پایان‌نامه به اشعار او ارجاع دهد، «نسخه سجادی» انتخاب اول اوست.