روزنامه روح القدس

درباره کتاب

روزنامه روح‌القدس یکی از جنجالی‌ترین، تندروترین و اثرگذارترین نشریات دوره اول مشروطه (۱۲۸۶-۱۲۸۷ هـ.ش) بود که به دلیل جسارت بی‌نظیر در نقد مستقیم شخص شاه و دربار شناخته می‌شود.

در ادامه، ابعاد مختلف این روزنامه را بررسی می‌کنیم:

۱. بنیان‌گذار و مدیر مسئول

مدیر این روزنامه شیخ احمد تربتی، معروف به سلطان‌العلمای خراسانی بود. او فرزند یک مجتهد بود که از خراسان به تهران آمد و با آغاز مشروطه، قلم خود را در راه آزادی‌خواهی به کار گرفت. او به دلیل نام روزنامه‌اش، در بین مردم به «شیخ احمد روح‌القدس» مشهور شد.

۲. محتوا و گرایش سیاسی

روح‌القدس برخلاف بسیاری از روزنامه‌های آن زمان که محافظه‌کار بودند، زبانی بسیار تند و بی‌پروا داشت:

• نقد مستقیم محمدعلی شاه: این روزنامه اولین نشریه‌ای بود که بدون ترس، شخص شاه را مخاطب قرار می‌داد و او را به دلیل مخالفت با مشروطه و ستم به مردم سرزنش می‌کرد.

• دفاع از طبقات فرودست: گرایش‌های این روزنامه به سمت جناح‌های چپ و رادیکال مشروطه بود و به شدت به سرمایه‌داران و مالکان بزرگ می‌تاخت.

• هواداری از نظام جمهوری: برخی تحلیل‌گران معتقدند روح‌القدس برخلاف جریان غالب که به دنبال «مشروطه سلطنتی» بود، به الگوهای جمهوری‌خواهانه (مانند فرانسه) تمایل داشت.

۳. اولین دادگاه مطبوعاتی تاریخ ایران

در شماره ۱۳ این روزنامه، مقاله‌ای با عنوان «نطق غیبی یا اشاره لاریبی» منتشر شد که در آن شاه را مستِ قدرت و «قصاب ملت» نامیده بود. این مقاله باعث شد:

• روزنامه برای دو ماه توقیف شود.

• اولین محاکمه رسمی مطبوعاتی در ایران شکل بگیرد.

• هرچند شاه شاکی بود، اما با حمایت آزادی‌خواهان و دفاع جانانه شیخ احمد، او در آن مقطع تبرئه شد.

۴. سرنوشت خونین

پس از واقعه به توپ بستن مجلس توسط محمدعلی شاه (جمادی‌الاول ۱۳۲۶ ق):

• سلطان‌العلمای خراسانی از دفتر روزنامه‌اش با تفنگ به دفاع از مشروطه پرداخت و تعدادی از قزاق‌ها را هدف قرار داد.

• سرانجام دستگیر و به باغشاه منتقل شد. او را به شدت شکنجه کردند و در نهایت به دستور شاه خفه شده و پیکرش در چاهی انداخته شد.

• پس از پیروزی مجدد مشروطه‌خواهان و خلع شاه، پیکر او را از چاه بیرون آورده و با احترام دفن کردند. او به عنوان یکی از نخستین شهدای راه قلم در ایران شناخته می‌شود.