سن عقل

درباره کتاب

• سارتر در ۲۱ ژوئن ۱۹۰۵ در پاریس به دنیا آمد. پدرش، که یک افسر نیروی دریایی بود، زمانی که سارتر تنها ۲ سال داشت، بر اثر بیماری درگذشت. او تحت تربیت مادر و پدربزرگ مادری‌اش که استاد زبان آلمانی بود، بزرگ شد. این دوران کودکی در غیاب پدر و تحت تأثیر فضای آکادمیک پدربزرگ، تأثیر عمیقی بر شکل‌گیری شخصیت و جهان‌بینی او گذاشت.
• تحصیلات: سارتر در اکول نرمال سوپریور (École Normale Supérieure) در پاریس، یکی از معتبرترین مؤسسات آموزشی فرانسه، تحصیل کرد. او در آنجا با سیمون دوبووار (Simone de Beauvoir)، فیلسوف و نویسنده‌ی نامدار فمینیست، آشنا شد که این آشنایی به یکی از مهم‌ترین و طولانی‌ترین روابط فکری و عاطفی او تبدیل شد. سارتر در این دوره در رشته‌های فلسفه و روان‌شناسی تحصیل کرد و مدرک دکترا گرفت.
• تجربه‌ی جنگ و اسارت: در طول جنگ جهانی دوم، سارتر به ارتش فرانسه پیوست و در سال ۱۹۴۰ به اسارت نیروهای آلمان نازی درآمد. او حدود ۹ ماه در اردوگاه اسرا بود و این تجربه، هرچند کوتاه، تأثیر قابل توجهی بر تفکرات او درباره‌ی آزادی، مسئولیت و مقاومت داشت. پس از آزادی، او به فعالیت‌های زیرزمینی در جنبش مقاومت فرانسه پیوست.
• فعالیت‌های فکری و سیاسی: پس از جنگ، سارتر به یکی از برجسته‌ترین چهره‌های فکری در فرانسه و جهان تبدیل شد. او یکی از پایه‌گذاران مکتب اگزیستانسیالیسم (هستی‌گرایی) بود و این مکتب را با فلسفه‌ی خود بسط داد. سارتر به همراه سیمون دوبووار، مجله‌ی تأثیرگذار «دوره‌های مدرن» (Les Temps Modernes) را تأسیس کرد که به تریبونی برای بحث‌های فلسفی، ادبی و سیاسی تبدیل شد. او همچنین در طول زندگی خود، مواضع سیاسی مشخصی داشت و اغلب از جنبش‌های چپ‌گرا و ضد استعماری حمایت می‌کرد.
• جایزه‌ی نوبل: در سال ۱۹۶۴، سارتر به پاس آثار ادبی و فلسفی‌اش، برنده‌ی جایزه‌ی نوبل ادبیات شد، اما او این جایزه را رد کرد. دلیل او این بود که یک نویسنده نباید اجازه دهد به عنوان یک «نهاد» شناخته شود و همچنین معتقد بود که پذیرش جایزه، وابستگی او را به نظام‌های سیاسی و اجتماعی نشان می‌دهد.
• وفات: ژان-پل سارتر در ۱۵ آوریل ۱۹۸۰ در سن ۷۴ سالگی در پاریس درگذشت. تشییع جنازه‌ی او با حضور ده‌ها هزار نفر از هواداران و علاقه‌مندانش، نشان‌دهنده‌ی تأثیر عمیق او بر جامعه‌ی آن زمان بود.

آثار ژان-پل سارتر:

آثار سارتر بسیار گسترده و متنوع هستند و شامل فلسفه، رمان، نمایشنامه، نقد ادبی و زندگی‌نامه می‌شوند. مهم‌ترین ایده‌ی فلسفی او، اگزیستانسیالیسم است که بر مبنای آن، «وجود بر ماهیت مقدم است» (Existence precedes essence). به این معنی که انسان ابتدا وجود دارد، خود را در جهان می‌یابد و سپس از طریق انتخاب‌ها و اعمالش، ماهیت و هویت خود را می‌سازد. از نظر سارتر، انسان موجودی «آزاد» و «مسئول» است و باید بار سنگین این آزادی و مسئولیت را بر دوش بکشد.

برخی از مهم‌ترین آثار او:

• آثار فلسفی:

  • «وجود و نیستی» (L’Être et le Néant – 1943): این اثر را می‌توان مهم‌ترین کتاب فلسفی سارتر دانست که در آن به تفصیل به تبیین مفاهیم اگزیستانسیالیسم، آگاهی، آزادی، نیستی و وجود می‌پردازد.
  • «انسان، موجودی است که خود را می‌سازد» (L’existentialisme est un humanisme – 1946): در این اثر کوتاه که در ابتدا یک سخنرانی بود، سارتر ایده‌های اصلی اگزیستانسیالیسم را به زبانی ساده‌تر برای مخاطبان عام‌تر شرح می‌دهد.
  • «نقد عقل دیالکتیکی» (Critique de la raison dialectique – 1960): در این اثر، سارتر تلاش می‌کند تا اگزیستانسیالیسم را با ماتریالیسم تاریخی مارکسیسم تلفیق کند.

• آثار ادبی (رمان و نمایشنامه):

  • «تهوع» (La Nausée – 1938): این رمان که یکی از نخستین آثار مهم اوست، به شکلی داستانی، احساس بیگانگی، اضطراب و پوچی وجودی (که سارتر آن را «تهوع» می‌نامد) را در شخصیت اصلی خود، روکانتن، به تصویر می‌کشد.
  • «دست‌های آلوده» (Les Mains sales – 1948): یکی از مشهورترین نمایشنامه‌های سارتر که به موضوعات اخلاق، سیاست، خشونت و انتخاب در شرایط انقلابی می‌پردازد.
  • «در بسته» (Huis clos – 1944): نمایشنامه‌ای مشهور با این عبارت معروف: «جهنم، یعنی دیگران» (L’enfer, c’est les autres). این اثر به روابط انسانی و تأثیر نگاه دیگران بر هویت فردی می‌پردازد.
  • «دوراهی» (Le Diable et le Bon Dieu – 1951): نمایشنامه‌ای دیگر که به موضوعات ایمان، شک، قدرت و اخلاق در قرون وسطی می‌پردازد.

• زندگی‌نامه و نقد ادبی:

  • «بودلر» (Baudelaire – 1947): مطالعه‌ای روانکاوانه و اگزیستانسیالیستی بر زندگی و آثار شاعر بزرگ فرانسوی، شارل بودلر.
  • «خانواده‌ی روژانسه» (Les Rougon-Macquart – 1971-1972): نقدی مفصل بر آثار امیل زولا.

سارتر با تأکید بر آزادی مطلق و مسئولیت فردی، تفکرات خود را در قالب آثار فلسفی و ادبی به نسل‌ها منتقل کرد و تأثیر عمیقی بر اندیشه‌ی قرن بیستم گذاشت.