طنزآوران جهان نمایش ( اوژن لابیش )

درباره کتاب

داریوش مودبیان، مترجم، کارگردان و مدرس پیشکسوت تئاتر ایران، سال‌هاست که مجموعه‌ای ارزشمند و بزرگ به نام «طنزآوران جهان نمایش» را توسط انتشارات خانه فرهنگ و هنر گویا منتشر می‌کند. او در قالب این مجموعه، به سراغ بزرگ‌ترین کمدی‌نویسان تاریخ تئاتر جهان رفته و آثار آن‌ها را به فارسی ترجمه کرده است.

در این میان، جلدهای ۲۱ و ۲۲ از این مجموعه به طور اختصاصی به ترجمه نمایشنامه‌های «اوژن لابیش» (Eugène Labiche)، کمدی‌نویس نامدار قرن نوزدهم فرانسه، اختصاص دارد.

در ادامه، جزئیات این کتاب‌ها، ویژگی‌های سبک اوژن لابیش و اهمیت ترجمه مودبیان را بررسی می‌کنیم:

۱. ساختار و محتوای کتاب‌ها

داریوش مودبیان کمدی‌های کوتاه و بلند اوژن لابیش را در دو مجلد گردآوری و ترجمه کرده است:

• طنزآوران جهان نمایش (جلد ۲۱): این جلد شامل چند نمایشنامه کمدی و تک‌پرده‌ای از لابیش است که بیشتر بر محور طنز موقعیت و سوءتفاهم‌های خانوادگی می‌چرخند.

• طنزآوران جهان نمایش (جلد ۲۲): این جلد شامل برخی از مشهورترین کمدی‌های کوتاه و بلند اوژن لابیش است؛ از جمله:

  • دستور زبان (Le Grammaire): کمدی معروفی درباره یک بورژوای ثروتمند که می‌خواهد وارد دنیای سیاست شود اما یک مشکل بزرگ دارد؛ او املا و دستور زبان بلد نیست!

  • انتخاب داماد

  • جیرجیرک در لانه مورچه‌ها

  • زخم تیغ ریش‌تراشی: یک کمدی تک‌پرده‌ایِ فوق‌العاده پرتحرک و خنده‌دار که بر اساس یک دروغ کوچک و زنجیره‌ای از سوءتفاهم‌های بعد از آن شکل می‌گیرد.

۲. اوژن لابیش کیست و چرا اهمیت دارد؟

اوژن لابیش (۱۸۱۵ – ۱۸۸۸) استاد مسلم ژانر «فارس» (Farce) یا همان کمدی‌های پرتحرک، عامه‌پسند و پر از حادثه در فرانسه بود. او بیش از صد نمایشنامه نوشت و جامعه‌ی بورژوازی (طبقه متوسط رو به بالا) زمان خود را به شدت هجو کرد.

ویژگی بارز آثار لابیش که در این کتاب‌ها به خوبی نمایان است، عبارت‌اند از:

• ریتم دیوانه‌وار و پرشتاب: شخصیت‌های لابیش مدام در حال دویدن، پنهان شدن پشت درها، جا گذاشتن وسایل و اشتباه گرفتن آدم‌ها با یکدیگر هستند.

• نقد اخلاقی طبقه متوسط: او با ظرافت، خست، ریاکاری، تظاهر به روشنفکری و مادی‌گرایی طبقه متوسط جامعه را به ریشخند می‌گیرد.

۳. ویژگی‌های ترجمه داریوش مودبیان

داریوش مودبیان به دلیل دهه‌ها تجربه در کارگردانی و بازیگری در تئاترهای کمدی (به‌ویژه تئاترهای تلویزیونی معروفش در دهه‌های ۶۰ و ۷۰)، زبانِ صحنه را به خوبی می‌شناسد. ویژگی‌های ترجمه او در این اثر عبارتند از:

• زبان زنده و روان (دیالوگ‌نویسی صحنه‌ای): مودبیان کتاب را برای “خوانده شدن صرف” ترجمه نکرده، بلکه متن را کاملاً اجرایی و متناسب با لحن گفتار بازیگران ایرانی روی صحنه تئاتر بازآفرینی کرده است.

• مقدمه و تحلیل پژوهشی: او در ابتدای کتاب، بیوگرافی مفصل، سبک‌شناسی و جایگاه تاریخی اوژن لابیش در تئاتر فرانسه را شرح داده است که به درک بهتر متن توسط کارگردانان و دانشجویان تئاتر کمک شایانی می‌کند.

۴. مخاطبان کتاب

این دو جلد کتاب برای افراد زیر بسیار کاربردی است:

• کارگردانان و بازیگران تئاتر: کمدی‌های تک‌پرده‌ای لابیش به دلیل شخصیت‌های محدود و دکورهای ساده، گزینه‌هایی عالی برای اجراهای دانشجویی و کارگاهی هستند.

• علاقه‌مندان به ادبیات نمایشی و طنز مکتوب: برای کسانی که می‌خواهند با ریشه‌های کمدی موقعیت مدرن آشنا شوند.