فضای شهری

درباره کتاب

کتاب «فضای شهری» (Urban Space) نوشته راب کریر (Rob Krier)، که اولین بار در سال ۱۹۷۵ منتشر شد، یکی از مهم‌ترین مانیفست‌های شهرسازی در واکنش به مدرنیسم است. کریر در این کتاب با نگاهی انتقادی به محو شدن فضاهای سنتی شهر، تلاش می‌کند «زبان طراحی» میدان‌ها و خیابان‌ها را دوباره احیا کند.

در اینجا خلاصه‌ای از مفاهیم و ویژگی‌های کلیدی این کتاب را بررسی می‌کنیم:

۱. بازگشت به فضای شهری سنتی

راب کریر معتقد است معماری مدرن با تمرکز بیش از حد بر «ساختمان‌های تک‌افتاده» (Object Buildings)، فضای بین ساختمان‌ها را رها کرده است. او استدلال می‌کند که فضا در شهر باید مثل یک «ظرف» باشد که زندگی اجتماعی در آن جاری شود، نه صرفاً زمین‌های خالی و رها شده بین برج‌ها.

۲. طبقه‌بندی مورفولوژیک (ریخت‌شناسی)

بخش مشهور این کتاب، دسته‌بندی هندسی فضاهاست. کریر فضاهای شهری را به دو دسته اصلی تقسیم می‌کند:

• میدان (The Square): فضایی ساکن و مرکزی برای تجمع.

• خیابان (The Street): فضایی پویا برای حرکت و اتصال.

او با استفاده از اشکال هندسی پایه (مربع، دایره و مثلث)، صدها دیاگرام و نمونه ارائه می‌دهد که نشان می‌دهد چگونه با تغییر زاویه، برش یا ترکیب این اشکال، می‌توان بی‌نهایت مدل میدان و خیابان طراحی کرد.

۳. نقد مدرنیسم

کریر به شدت از «شهرسازی عملکردگرا» انتقاد می‌کند. او معتقد است که جدا کردن مناطق مسکونی، تجاری و تفریحی (زونینگ) باعث تخریب بافت اجتماعی شهر شده است. او پیشنهاد می‌دهد که باید به الگوهای کلاسیک شهرسازی که در آن ساختمان‌ها «دیواره‌های» فضا را می‌سازند، بازگشت.

ساختار و محتوای کتاب

کتاب به گونه‌ای تدوین شده که هم یک منبع نظری است و هم یک دفترچه راهنمای عملی برای طراحان:

چرا این کتاب مهم است؟

• تاثیر بر پست‌مدرنیسم: این کتاب منبع الهام بزرگی برای جنبش‌های «شهرسازی نوین» (New Urbanism) شد.

• آموزش بصری: دیاگرام‌های دستی و دقیق کریر به معماران یاد داد که چگونه به جای دیدن ساختمان، «فضای خالی» بین ساختمان‌ها را طراحی کنند.

• احیای هویت: کریر معتقد بود فضای شهری باید دارای «روح» و هویت بصری باشد تا شهروند در آن احساس آرامش کند.

یک جمله کلیدی از کتاب: «یک فضای شهری زمانی موفق است که مانند یک اتاقِ بدون سقف، محصور و تعریف‌شده باشد.»