مرگ قسطی

درباره کتاب

رمان «مرگ قسطی» (به فرانسوی: Mort à crédit) دومین اثر بزرگ و شاهکار بی‌بدیل لویی فردینان سلین است که در سال ۱۹۳۶ منتشر شد. اگر کتاب اول او یعنی «سفر به انتهای شب» را یک انفجار در ادبیات فرانسه بدانیم، مرگ قسطی ترکش‌های آن انفجار است که این بار با لحنی تندتر، عریان‌تر و تکنیکی‌تر به بدنه ادبیات برخورد می‌کند.

در ایران، این رمان با ترجمه فوق‌العاده و شاهکارگونه‌ی مهدی سحابی به زبان فارسی درآمده است. سحابیرمان اتوبیوگرافیک توانسته لحن عامیانه، عصبی و گسیخته‌ی سلین را به بهترین شکل ممکن بازسازی کند.

داستان کتاب درباره چیست؟

مرگ قسطی یک رمان شبه‌اتوبیوگرافیک (نیمه‌خودزندگینامه‌ای) است. راوی داستان، دفتریار پُرکار و عصبی به نام «فردینان» است (که هم‌نام خود نویسنده است). او در زمان حال از بیماری، تب و توهماتش می‌گوید و سپس فلش‌بک می‌زند به دوران کودکی و نوجوانی‌اش در محله‌های فقیرنشین پاریس در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم.

داستان، روایتگر بزرگ شدن فردینان در یک خانواده‌ی به شدت بدبخت، خرده‌بورژوا و ورشکسته است:

• مادرش زنی فداکار اما کلافه و اعصاب‌خردکن است که با فروش توری‌های کهنه و قدیمی تلاش می‌کند خرج خانه را بدهد.

• پدرش کارمندی جزء، تلخ‌کام و خشمگین است که مدام شکست‌های زندگی‌اش را سر فردینان خالی می‌کند و فریاد می‌کشد.

فردینان در میان این فقر، تحقیر و بوی گندیدگی پاریس رشد می‌کند. او از مدرسه‌ای به مدرسه‌ی دیگر و از شغلی به شغل دیگر پرتاب می‌شود؛ هر جا که می‌رود با بی‌رحمی، وقاحت و شهوت‌رانی آدم‌ها مواجه می‌شود. در بخش دوم کتاب، او با شخصیتی عجیب به نام «کورتيال د پریر» آشنا می‌شود؛ دانشمندنما، مخترع و کلاهبرداری نابغه که فردینان را وارد ماجراهایی به شدت خنده‌دار، پوچ و در عین حال تراژیک می‌کند.

چرا اسم کتاب «مرگ قسطی» است؟

فلسفه نام کتاب در همین عبارت کوتاه نهفته است: ما زندگی نمی‌کنیم، بلکه داریم مرگ را ذره‌ذره و به صورت اقساطی پس می‌دهیم.

از نظر سلین، انسان از لحظه تولد در حال پیر شدن و پوسیدن است. هر روزی که با بدبختی، کار اجباری، تحقیر و دویدن دنبال یک لقمه نان می‌گذرد، در واقع پرداخت یکی از قسط‌های این مرگ تدریجی است.

ویژگی‌های منحصربه‌فرد کتاب

جایگاه سلین در ادبیات

سلین فی‌نفسه شخصیت جنجالی و منفوری در تاریخ بود (به دلیل بیانیه‌های ضد‌یهودی‌اش در زمان جنگ جهانی دوم و همکاری با حکومت ویشی)، اما تقطیع عجیبی در تاریخ ادبیات ایجاد کرد. نویسندگانی چون چارلز بوکوفسکی، جان فانت، ژن ژنه و جک کرواک به شدت تحت تأثیر لحن بی‌پروا و عریان او در مرگ قسطی بودند. بوکوفسکی جایی گفته بود: «سلین بهترین نویسنده‌ای است که در دوهزار سال گذشته داشته‌ایم.»

یک جمله معروف از کتاب:

«ماجرا از این قرار است. زندگی این‌جوری است. کمی نور که در تاریکی گم می‌شود. یک لکه، یک جرقه که در شب بلعیده می‌شود.»

اگر به ادبیات داستانی تلخ، رئالیسم عریان، طنزهای گزنده و شاهکارهای زبانی علاقه‌مندید، «مرگ قسطی» یکی از ماندگارترین تجربه‌های کتاب‌خوانی شما خواهد بود؛ هرچند برای خواندنش باید تحمل مواجهه با نیمه تاریک و کثیف بشریت را داشته باشید.