پسر عمو پونس

درباره کتاب

پسرعمو پونس (Le Cousin Pons) یکی دیگر از شاهکارهای انوره دو بالزاک و رمانی بسیار تأثیرگذار در مجموعه «کمدی انسانی» است. این کتاب به همراه رمان «دخترعمو بت» (La Cousine Bette)، دوجلدی مشهوری را تشکیل می‌دهند که بالزاک آن را «خویشاوندان فقیر» نامید.

در حالی که در «اوژنی گرانده» شاهد خساست یک پدر بودیم، در «پسرعمو پونس» با حرص و طمع دسته‌جمعی یک جامعه برای تصاحب ارثیه یک پیرمرد روبه‌رو هستیم.

 خلاصه داستان (The Plot)

داستان حول محور سیلوان پونس می‌چرخد؛ پیرمردی موسیقیدان، زشت‌رو اما بسیار مهربان و ساده‌دل.

• عشق‌های پونس: او دو عشق بزرگ در زندگی دارد: ۱. غذاهای لذیذ (شکم‌پرستی بی‌ضرر) و ۲. جمع‌آوری عتیقه‌ها و آثار هنری. او سال‌ها با حقوق ناچیزش، کلکسیونی بی‌نظیر از شاهکارهای هنری گردآوری کرده که هیچ‌کس (حتی خودش) از ارزش واقعی میلیونی آن‌ها خبر ندارد.

• خویشاوندان فقیر: پونس مدام توسط فامیل‌های ثروتمندش (خانواده کاموزو) تحقیر می‌شود. آن‌ها او را به خاطر فقرش «انگل» می‌دانند و فقط گاهی برای پر کردن میز شام تحملش می‌کنند.

• کشف گنج: وقتی پونس بیمار می‌شود و در بستر می‌افتد، صاحب‌خانه‌اش (خانم سیبو) و دیگر اطرافیان متوجه ارزش افسانه‌ای کلکسیون او می‌شوند.

• هجوم کرکس‌ها: ناگهان ورق برمی‌گردد. همه کسانی که پونس را مسخره می‌کردند، حالا مانند کرکس‌هایی گرسنه دور بستر او جمع می‌شوند. یک توطئه پیچیده بین صاحب‌خانه، وکیل فاسد، دکتر و فامیل‌های ثروتمند شکل می‌گیرد تا اموال او را غارت کنند.

• پایان: پونس در میان این خیانت‌ها و فشار روحی می‌میرد و تنها دوست واقعی‌اش، اشموکه، نیز قربانی دسیسه‌ها شده و سهمی از ارث نمی‌برد.

 مضامین اصلی (Themes)

• مرگ انسانیت در برابر پول: بالزاک در این رمان با بدبینی شدیدتری نسبت به «اوژنی گرانده» نشان می‌دهد که طمع فقط مختص یک پیرمرد خسیس نیست، بلکه تمام جامعه (از دربان ساختمان تا قاضی و وکیل) را فاسد کرده است.

• تنهایی هنرمند: پونس نماینده هنرمندان و روح‌های لطیفی است که در جامعه‌ای که فقط «سود و سرمایه» را می‌شناسد، جایی ندارند و محکوم به نابودی‌اند.

• دوستی در برابر خیانت: رابطه پونس و اشموکه یکی از زیباترین تصویرهای رفاقت در ادبیات کلاسیک است که در تضاد کامل با ریاکاری فامیل‌های خونی آن‌ها قرار دارد.

 مقایسه با «دخترعمو بت»

بالزاک این دو رمان را به عنوان مکمل هم نوشت:

• در دخترعمو بت، خویشاوند فقیر (بت) فردی کینه‌توز و شرور است که برای نابودی فامیل‌های ثروتمندش نقشه می‌کشد (حمله می‌کند).

• در پسرعمو پونس، خویشاوند فقیر (پونس) فردی معصوم و بی‌آزار است که توسط فامیل‌های ثروتمندش نابود می‌شود (قربانی می‌شود).

 چرا باید این کتاب را خواند؟

اگر به تحلیل‌های اجتماعی دقیق و روانشناسیِ «طمع» علاقه دارید، این کتاب شاهکار است. بالزاک با مهارتی خیره‌کننده نشان می‌دهد چگونه آدم‌های معمولی و به ظاهر موجه، وقتی پای ارث و میراث هنگفت وسط می‌آید، می‌توانند به جنایتکاران روحی تبدیل شوند.

نکته جالب:

بالزاک خود کلکسیونر عتیقه بود و بسیاری معتقدند شخصیت پونس و عشق او به اشیاء قدیمی، بازتابی از خودِ نویسنده است.