پمپه

درباره کتاب

نمایشنامه «مرگ پمپه» (La Mort de Pompée) که اغلب به‌اختصار با نام «پمپه» شناخته می‌شود، یکی از تراژدی‌های تاریخی و مشهور پیر کرنی (Pierre Corneille / ۱۶۰۶–۱۶۸۴)، نمایشنامه‌نویس پرآوازه کلاسیک فرانسه است. این اثر اولین‌بار در سال ۱۶۴۳ به روی صحنه رفت و منتشر شد.

موضوع این نمایشنامه متکی بر رویدادهای واقعی تاریخ روم باستان و زوال حکومت جمهوری روم پس از جنگ‌های داخلی میان ژولیوس سزار و پمپه بزرگ (پومپیوس) است.

۱. خلاصه داستان

داستان پس از شکست پمپه در نبرد فارسالوس رخ می‌دهد. پمپه که از سزار گریخته، برای دریافت پناهندگی به مصر پناه می‌برد؛ جایی که بطلمیوس سیزدهم (پادشاه جوان مصر) و خواهرش کلئوپاترا حکومت می‌کنند.

مشاوران بطلمیوس به او توصیه می‌کنند که پمپه را به قتل برساند تا خشنودی سزار را جلب کرده و تاج‌وتخت خود را حفظ کند. پمپه پیش از ورود به ساحل به قتل می‌رسد و سر بریده او را به عنوان هدیه به سزار تقدیم می‌کنند.

اما واکنش سزار خلاف انتظار بطلمیوس است: سزار نه‌تنها از قتل خائنانه دلاور و رقیب بزرگش خشمگین می‌شود، بلکه به مقام پمپه ادای احترام می‌کند. در ادامه داستان، کورنلیا (همسر وفادار و دلاور پمپه) که به مصر آمده، به‌دنبال انتقام خون شوهرش از قاتلان مصری است و کلئوپاترا نیز از سزار می‌خواهد تا پادشاهی مصر را مستقلاً به او واگذار کند.

۲. ویژگی‌ها و مفاهیم اصلی اثر

• غیبت شخصیت اصلی: یکی از نوین‌ترین تمهیدات کرنی در این تراژدی، حضور نداشتن خودِ پمپه بر روی صحنه است. پمپه در آغاز داستان کشته می‌شود، اما سایه، نام و شرافت او کل فضای نمایشنامه را در بر می‌گیرد و بر رفتارهای سایر شخصیت‌ها (سزار، کورنلیا و بطلمیوس) اثر می‌گذارد.

• تقابل شرافت و سیاست‌آلودگی: نمایشنامه موازنه میان بزرگ‌منشی (سزار و کورنلیا) و سیاست‌بازی‌های فرومایه (بطلمیوس و مشاورانش) را نشان می‌دهد. کرنی سیاست خائنانه مصریان را در برابر اخلاق و شرافت رومیان قرار می‌دهد.

• شخصیت کورنلیا؛ نماد شکوه و همت: کورنلیا همسر پمپه، با وجود این‌که در موقعیت اسارت قرار دارد، با شجاعت و غرور در برابر سزار می‌ایستد. او سزار را دشمن خود می‌داند اما در عین حال شرافت او را تحسین می‌کند.

• مفهوم «بزرگ‌منشی» (Générosité): در آثار کرنی، قهرمانان همواره توانایی برتر ساختن اراده و شرف بر عواطف شخصی را دارند. سزار حتی با وجود دشمنی با پمپه، احترام به یک فرمانده رومی را واجب می‌داند.

۳. اهمیت اثر در کارهای پیر کرنی

پیر کرنی در کنار مولی‌یر و ژان راسین، یکی از سه رکن اصلی تئاتر کلاسیک قرن هفدهم فرانسه به‌شمار می‌رود. کتاب مرگ پمپه در دوره طلایی فعالیت کرنی (پس از آثار موفقی چون سید و سیCurrent) نوشته شد و از برجسته‌ترین تراژدی‌های تاریخی اوست که قدرت کلام، منطق محکم对话‌ها و وزن شعرگونه (الکساندرین) او را به‌خوبی نمایان می‌سازد.