گنجینه آثار تاریخی اصفهان

درباره کتاب

دکتر هنرفر ( 1385-1298 ) در اصفهان به دنیا آمد و تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در زادگاه خود گذراند و در ۱۳۱۶ به دریافت دیپلم دورۀ اوّل دانش‌سرای مقدّماتی اصفهان و در ۱۳۲۰ به دریافت لیسانس تاریخ و جغرافیا از دانش‌سرای عالی تهران نایل شد. وی از سال ۱۳۳۱ تا ۱۳۳۹، ریاست ادارۀ باستان‌شناسی اصفهان را به عهده داشت.

در سال ۱۳۴۱ از دانشگاه تهران دکترای تاریخ گرفت و پس از آن در دانشگاه اصفهان به تدریس تاریخ ایران پرداخت. دکتر هنرفر عضو اتحادیۀ جهانی ایران‌شناسان و عضو انجمن آثار ملّی و شورای حفاظت آثار تاریخی اصفهان بود و از او مقالات متعددی در مجله‌های گوناگون کشور دربارۀ آثار تاریخی اصفهان، به زبان‌های فارسی و انگلیسی به چاپ رسیده‌است.

اثر مهم وی گنجینۀ آثار تاریخی اصفهان است که صورت کاملی از کلیۀ آثار تاریخی آن شهر را با شرح مفصّلی ارائه داده و جامع‌ترین کتابی است که دربارۀ آثار و ابنیۀ تاریخی اصفهان به رشتۀ تحریر درآمده‌ است. اثر دیگر او آشنایی با شهر تاریخی اصفهان می‏‌باشد.

این کتاب فاخر یک دایره‌المعارف علمی و باستان‌شناسی است.

این کتاب حاصل سال‌ها بازدید میدانی و بررسی آجر به آجرِ بناهای اصفهان است. مطالب به ترتیب تاریخی تنظیم شده‌اند:

• دروه‌بندی تاریخی: از آثار پیش از اسلام (مثل آتشگاه) شروع می‌شود و به ترتیب دوره‌های دیلمیان، سلجوقیان (که اصفهان در آن اوج گرفت)، ایلخانان، مظفریان، تیموریان، صفویان (اوج هنر اصفهان) و قاجار را بررسی می‌کند.

• تمرکز بر کتیبه‌خوانی: شاهکار اصلی دکتر هنرفر در این کتاب، خوانش و ترجمه کتیبه‌ها است. او تمام متن‌های عربی و فارسیِ نوشته شده روی کاشی‌ها، سنگ‌ها و سردرِ مساجد و بناها را (که خواندنشان بسیار دشوار است) استخراج، ترجمه و تاریخ‌گذاری کرده است.

• جزئیات معماری: توضیح دقیق درباره سال ساخت، نام معمار، نام خوشنویس و تغییرات بنا در طول تاریخ.

 چرا این کتاب “انجیلِ اصفهان‌شناسی” است؟

در میان پژوهشگران، این کتاب معتبرترین مرجع است. دلایل اهمیت آن عبارتند از:

• دقت علمی: برخلاف سفرنامه‌ها که بر اساس شنیده‌ها یا برداشت شخصی است، این کتاب بر اساس اسناد سنگی و کاشی‌های موجود روی خود بناها نوشته شده است.

• سندیت: بسیاری از کتیبه‌ها یا بناهایی که در این کتاب (چاپ نخست  سال ۱۳۴۴ خورشیدی) توصیف و عکس‌برداری شده‌اند، ممکن است امروزه تخریب شده یا آسیب دیده باشند؛ بنابراین این کتاب یک سند تاریخی دست‌اول محسوب می‌شود.