کتاب «تصنیفها، ترانهها و سرودهای ایرانزمین» اثر سعید مشکینقلم، یکی از جامعترین و ارزشمندترین منابع مکتوب در زمینه ادبیات آهنگین و تاریخ موسیقی عامهپسند و ملی ایران است. این کتاب در واقع یک دانشنامه یا تذکرهگردآوری شده از آثاری است که حافظه شنیداری ایرانیان را در طول بیش از یک قرن اخیر شکل دادهاند.
: در ادامه به ویژگیها و بخشهای اصلی این کتاب اشاره میکنیم
هدف و محتوای اصلی کتاب
این کتاب مجموعهای است از متن (شعر) صدها تصنیف، ترانه و سرود ملی و میهنی که از اواخر دوره قاجار (دوره مشروطه) تا دهههای اخیر ساخته و اجرا شدهاند. نویسنده در این اثر سعی کرده است پیوند میان شعر و موسیقی را در تاریخ معاصر ایران مستند کند.
بخشبندی و ساختار
کتاب معمولاً بر اساس نام شاعران یا ترانهسرایان دستهبندی شده است. مشکینقلم برای هر اثر، اطلاعات شناسنامهای مهمی را آورده است که شامل موارد زیر است:
متن کامل شعر: تصحیح شده و دقیق.
نام ترانهسرا: (شاعر اثر).
نام آهنگساز: (سازنده ملودی).
نام خواننده: (اولین یا مشهورترین اجراکننده).
دستگاه یا آواز موسیقی: (مشخص کردن اینکه ترانه در چه مایه یا دستگاهی از موسیقی ایرانی اجرا شده است).
دورههای تاریخی پوشش داده شده
این اثر طیف گستردهای از تاریخ موسیقی ایران را در بر میگیرد:
دوران مشروطه: آثاری از عارف قزوینی و امیرجاهد که جنبههای سیاسی و اجتماعی قوی داشتند.
دوران رادیو و گلها: عصر طلایی ترانهسرایی با چهرههایی مثل رهی معیری، بیژن ترقی، معینی کرمانشاهی و نواب صفا.
سرودهای انقلابی و میهنی: بخش ویژهای از کتاب به سرودهایی اختصاص دارد که در ستایش ایران و برای برانگیختن حس وطنپرستی ساخته شدهاند (مانند سرود “ای ایران”).. اهمیت پژوهشی اثر
جلوگیری از فراموشی: بسیاری از ترانههای قدیمی که فقط به صورت سینه به سینه یا در صفحات گرامافون قدیمی موجود بودند، توسط مشکینقلم مکتوب و ثبت شدهاند.
منبعی برای هنرمندان: این کتاب برای خوانندگان، نوازندگان و پژوهشگران موسیقی یک مرجع دستاول است تا با اصل اشعار و خالقان آثار آشنا شوند.
پیوند ادبیات و موسیقی: کتاب به خوبی نشان میدهد که چگونه شعر کلاسیک و نو ایران در خدمت موسیقی قرار گرفته و چگونه ترانهسرایان بزرگی ظهور کردهاند که زبان حال مردم زمانه خود بودهاند.
ویژگی نگارشی
سعید مشکینقلم با دقت وسواسگونهای تلاش کرده تا روایتهای صحیح مربوط به ساخت هر تصنیف را بیابد. در برخی نسخهها، توضیحات کوتاهی درباره شأن نزول یا مناسبت ساخت برخی تصنیفهای مشهور (بهویژه تصنیفهای سیاسی عارف قزوینی) نیز ارائه شده است.
جمعبندی
اگر به دنبال متن دقیق ترانههای ماندگار موسیقی ایرانی (از “مرغ سحر” گرفته تا آثار برنامه گلها) هستید و میخواهید بدانید خالقان این آثار چه کسانی بودهاند، کتاب «تصنیفها، ترانهها و سرودهای ایرانزمین» بهترین و معتبرترین منبع در این زمینه است
