مهمان این آقایان

درباره کتاب

کتاب «مهمان این آقایان» یکی از آثار برجسته در حوزه ادبیات زندان در ایران است که توسط محمود اعتمادزاده (م. ا. به‌آذین)، نویسنده، مترجم نامدار و فعال سیاسی چپ‌گرا نوشته شده است.

این کتاب در واقع یک مستندنگاری و روزشمار دقیق از خاطرات دوران بازداشت و زندان به‌آذین در سال ۱۳۵۰ (دوران حکومت پهلوی) است.

خلاصه‌ و ویژگی‌های کلیدی این کتاب را با هم مرور می‌کنیم:

۱. جرقه دستگیری و شروع ماجرا

داستان کتاب از تیرماه سال ۱۳۵۰ آغاز می‌شود. پس از دستگیری فریدون تنکابنی (نویسنده طنزپرداز) به خاطر کتاب «یادداشت‌های شهر شلوغ» و بیانیه اعتراض‌آمیز کانون نویسندگان ایران، فضا برای روشنفکران تاریک و امنیتی می‌شود. به‌آذین که از پایه‌گذاران و دبیر کانون نویسندگان بود، حدس می‌زد که نوبت به او هم خواهد رسید. در نهایت در ۲۱ تیرماه، مأموران ساواک به بهانه یک «گفتگوی نیم‌ساعته» به سراغش می‌آیند، اما این گفتگو به یک بازداشت چهارماهه تبدیل می‌شود.

۲. فضای زندان و جابه‌جایی‌ها

به‌آذین در این اسارت چهارماهه، چندین بار جابه‌جا می‌شود و تجربه حضور در سه زندان معروف آن زمان را روایت می‌کند:

• قزل‌قلعه

• کمیته مشترک ضدخرابکاری

• زندان قصر

او با نگاهی تیزبین و به سبک رئالیسم (واقع‌گرایی)، جزئیات زندگی روزمره در بند را توصیف می‌کند؛ از بوی عرق مانده روی تشک‌های کهنه زندانیان قبلی گرفته تا طنین سرودهای دسته‌جمعی جوانان پرشور در بندهای عمومی.

۳. سبک نگارش و ارزش ادبی

به‌آذین به داشتن زبانی فاخر، آراسته و بسیار دقیق مشهور است (همان‌طور که در ترجمه‌های شاهکاری مثل «جان شیفته» و «دن آرام» دیده‌ایم). در این کتاب نیز او از زاویه دید یک ناظر هوشیار و فیلسوف‌مآب به قضیه نگاه می‌کند. او زمانِ کشدار و سنگین زندان را توصیف می‌کند و در تنهایی سلول، به سرشت انسان، مفهوم آزادی و سرنوشت جامعه می‌اندیشد.

یک نکته جالب: به‌آذین بعدها پس از انقلاب سال ۱۳۵۷ و در جریان دستگیری اعضای حزب توده، دوباره به زندان افتاد. او خاطرات آن دوره از زندان خود در جمهوری اسلامی را نیز در کتابی با نام «مهمان برادران» (و کتاب دیگری به نام «بار دیگر و این بار») نوشت که نام‌گذاری آن‌ها طعنه‌ای است به عنوان همین کتابِ «مهمان این آقایان».

اگر به تاریخ سیاسی معاصر، ادبیات مستند یا خاطرات روشنفکران در زندان علاقه داشته باشید، این کتابِ حدوداً ۲۲۰ صفحه‌ای تصویر بسیار ملموس و زنده از فضای پلیسی ابتدای دهه ۵۰ به شما ارائه می‌دهد.